Literacka

Adam Wiśniewski-Snerg jest polskim, nieco już zapomnianym autorem rewelacyjnej książki science fiction. Robot to dzieje maszyny BER 66, która po przebudzeniu nie wie kim jest, gdzie się znajduje, do czego dąży. Dzięki pierwszoosobowej narracji wiemy na wstępie tyle co bohater, czyli nie za wiele. Szukamy razem z nim prawdy, tożsamości robota. Akcja toczy się w podziemiach miasta Kaula Sud, które miało być zniszczone w wyniku katastrofy. BER nie może się dowiedzieć niczego konkretnego. Całe otoczenie albo przemilcza sprawę, albo udziela mu zdawkowych odpowiedzi na ten temat. Kiedy Robot odnajduje przejście do miasta, okazuje się, że czas zupełnie inaczej w nim płynie. Postacie sprawiają wrażenie nieruchomych, ponieważ trzem godzinom w wymiarze BERa odpowiada tam jedna sekunda. Nasuwa się tu pytanie, czy to miasto jest rzeczywiste, czy tylko obrazem, projekcją autentyku? Prawdziwe Kaula Sud odnajdujemy dopiero pod koniec dzieła. Rzekomą katastrofą było porwanie miasta wraz ze schronami, uprowadzenie go w przestrzeń kosmiczną.

Tadeusz Różewicz debiutował jeszcze przed wojną, kiedy to opublikował swe wiersze w prasie. Pierwszym wydanym tomem jego liryków są Echa Leśne (1944); od tamtej pory wydano 30 tomików jego poezji (włącznie z ostatnim pt. Uśmiechy). Sam poeta mówi, że debiutował kilka razy, jakby rodził się na nowo; podobnie mówi o swoim życiorysie, który kończył się już kilka razy i zaczynał na nowo. Za przełomowy w karierze Różewicza jako poety uznaje się zbiór wierszy Niepokój z 1947 roku. Ten, chyba najbardziej popularny zbiór, tomik, z którego wybranymi pozycjami zapoznają się uczniowie w szkołach, zawiera w sobie niezwykle sugestywny obraz okupacji hitlerowskiej, stanowi swoistą rozprawę z ludźmi odpowiedzialnymi za ludobójstwo. Tematyka Niepokoju będzie obecna i w przyszłych poezjach autora, na tle których stanowić będzie swoisty leitmotiv. Różewicz to chyba jeden z najbardziej lubianych szkolnych poetów, stworzył bowiem masę ciekawych, sugestywnych i przystępnych nawet niewprawionemu czytelnikowi liryków na tematy współczesne.

Literatura znana jest człowiekowi od wieków. Homeryckie przekazy na stałe wpisały się w światowe dziedzictwo kulturowe i do dziś pozostają synonimem literackości i literatury. Skąd wzięła się literatura? Badacze są raczej zgodni w tej kwestii, literatura wzięła się z przekazów ustnych. Pierwotny zatem wobec literatury jest sam język i jego właściwości. Najpierw człowiek nauczył się mówić, potem nauczył się także opowiadać. Cóż to jednak znaczy opowiadać? To znaczy, że swym przekazom, ustnym komunikatom i relacjom człowiek z biegiem czasu zaczął nadawać specyficzny kształt. Liczyć zaczęło się już nie tylko co, lecz także jak jest opowiadanie. Zwykła relacja z polowania czy z potyczek z obcym plemieniem już nie wystarczała, człowiek zaczął swe relacje komponować w taki sposób, by zrobić na odbiorcy jak największe wrażenie. Później człowiek nauczył się swe myśli przelewać na kamień, drzewo. Poprzez pismo ludzie wyrażali swe poglądy, idee i pomysły na życie i świat. I tak oto rodziła się na przestrzeni wieków ta wspaniała sztuka, która po dziś dzień cieszy się największym chyba uznaniem.